Νηρέας

Η 26^η Ιουνίου έχει καθιερωθεί από τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών ως Διεθνής Ημέρα κατά της Κατάχρησης Ναρκωτικών και της Παράνομης Διακίνησης τους. Για τις εργαζόμενες του Κέντρου Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Π.Ε. Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ», που λειτουργεί σε συνεργασία με τον Εθνικό Οργανισμό Πρόληψης και Αντιμετώπισης των Εξαρτήσεων-ΕΟΠΑΕ η μέρα αυτή δεν αποτελεί ευκαιρία για φανταχτερές καμπάνιες ή show. Αντίθετα, είναι μια ακόμη αφορμή να διασυνδεθούμε, να επικοινωνήσουμε με τους ανθρώπους της κοινότητας και να μοιραστούμε από τη μια τις ανησυχίες μας για την αυξανόμενη χρήση των ναρκωτικών (σύμφωνα με τα στοιχεία της «Ευρωπαϊκής Έκθεσης για τα Ναρκωτικά 2026») και των εξαρτητικών συμπεριφορών και από την άλλη, να τους κινητοποιήσουμε να υιοθετήσουν υγιείς συνήθειες και συμπεριφορές στην καθημερινότητα τους. 

Φέτος λοιπόν σχεδιάσαμε και υλοποιούμε ένα βιωματικό εργαστήρι που απευθύνεται στην οικογένεια κι έχει στόχο κυρίως την ενίσχυση της θετικής αλληλεπίδρασης μεταξύ γονιού-παιδιού χωρίς τη χρήση της τεχνολογίας. Επιλέξαμε τον τίτλο «Δυναμώνουμε μαζί», καθώς θεωρούμε ότι είναι μια εποχή που πραγματικά χρειάζεται να δυναμώσουμε τους ανθρώπους που εξυπηρετούμε, αλλά και τις δικές μας φωνές, τις φωνές των εργαζομένων στην πρόληψη των εξαρτήσεων, καθώς τα τελευταία δυο χρόνια οι εξελίξεις στην πρόληψη, στην αντιμετώπιση των εξαρτήσεων και γενικότερα στο χώρο της ψυχικής υγείας στην Ελλάδα είναι απογοητευτικές.   

Δυο χρόνια μετά την υλοποίηση του Νόμου 5129/24 για την «Ψυχιατρική μεταρρύθμιση» στα 75 Κέντρα Πρόληψης πανελλαδικά συνεχίζουμε να εργαζόμαστε σε καθεστώς αβεβαιότητας για την μελλοντική βιωσιμότητα και την εύρυθμη και αποτελεσματική λειτουργία μας. Παράλληλα, η ανησυχία μας μεγαλώνει, καθώς  εντείνονται διαρκώς τα κοινωνικά ζητήματα που καθιστούν όλο και μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού, κυρίως νέους, σε συνθήκες ευαλωτότητας ως προς την υιοθέτηση εξαρτητικών συμπεριφορών, όπως δείχνουν και τα στοιχεία της «Ευρωπαϊκής Έκθεσης για τα Ναρκωτικά 2026».

Το Γραφείο των Ηνωμένων Εθνών για τον Έλεγχο των Ναρκωτικών και την Πρόληψη του Εγκλήματος (UNODC), τα τελευταία χρόνια μετακινεί το βάρος από μια στενή λογική καταστολής προς ισορροπημένες, επιστημονικά τεκμηριωμένες και ανθρωποκεντρικές πολιτικές. Ειδικότερα με τη φετινή θεματική του: «Παγκόσμιο πρόβλημα των ναρκωτικών: επίμονες προκλήσεις, νέες απειλές, καινοτόμες απαντήσεις», υπογραμμίζει ότι το τοπίο των ουσιών και των συμπεριφορικών εξαρτήσεων αλλάζει. Οι απαντήσεις, επομένως, δεν μπορεί να είναι μονοδιάστατες. Χρειάζονται πολιτικές που συνδυάζουν επιστημονική γνώση, κοινωνική προστασία, πρόληψη και ενεργή συμμετοχή των κοινοτήτων.

Αυτό ακριβώς κάνει από το 2002 στο Κιλκίς, το Κέντρο Πρόληψης «ΝΗΡΕΑΣ», μαζί με τα υπόλοιπα 75 Κέντρα Πρόληψης που λειτουργούν στην Ελλάδα, καθένα από τα οποία  αποτελεί ζωντανό κομμάτι της κοινότητας. Δεν είμαστε απρόσωπες υπηρεσίες που απλά «τρέχουν» προγράμματα. Δημιουργούμε κοινωνικές συνθήκες μέσα στις οποίες οι άνθρωποι —ιδιαίτερα οι νέοι και οι νέες— έχουν περισσότερες δυνατότητες επιλογής, περισσότερους δεσμούς, περισσότερη υποστήριξη και περισσότερα εργαλεία για να αντιμετωπίσουν τις δυσκολίες της ζωής. Όλα αυτά τα χρόνια έχουμε αναπτύξει δεσμούς και κοινωνικά δίκτυα με τους ανθρώπους της κοινότητας, γνωρίζουμε τα σχολεία, τους συλλόγους γονέων, τους δήμους, τις κοινωνικές υπηρεσίες, τους πολιτιστικούς φορείς και τις ιδιαιτερότητες του κάθε τόπου. Μαζί τους σχεδιάζουμε και υλοποιούμε παρεμβάσεις, που βασίζονται σε επιστημονικά δεδομένα και στοχεύουν στην ενίσχυση των προστατευτικών παραγόντων και στη μείωση των παραγόντων επικινδυνότητας, που επιτρέπουν σε οποιαδήποτε μορφή εξάρτησης να ριζώνει.

Αυτή η μέρα ας γίνει αφορμή να ξεκινήσουν ουσιαστικές πράξεις ενίσχυσης του ρόλου της πρόληψης και της θεραπείας των εξαρτήσεων και του στίγματος. Γιατί μια κοινωνία που επενδύει στην πρόληψη επενδύει στην ανθεκτικότητα των ανθρώπων και των κοινοτήτων της. Αυτό που ζητάμε είναι η αξιοποίηση, η ενίσχυση και η αναβάθμιση του ζωντανού δημόσιου κοινωνικού κεφαλαίου, του Πανελλαδικού Δικτύου των 75 Κέντρων Πρόληψης, που εδώ και τρεις δεκαετίες παρέχει επιστημονική εμπειρία και σύνδεση με τις τοπικές κοινωνίες.

Στηρίζουμε τις διεκδικήσεις του Σωματείου Εργαζομένων στα Κέντρα Πρόληψης:

• Θεσμική αναγνώριση και ενίσχυση των Κέντρων Πρόληψης ως εγκεκριμένων φορέων και βασικών πυλώνων της δημόσιας πολιτικής πρόληψης και προαγωγής της ψυχοκοινωνικής υγείας.

• Έγκαιρη έναρξη ουσιαστικού θεσμικού διαλόγου για τη νέα προγραμματική περίοδο μετά το 2027 και υπογραφή νέας Προγραμματικής Σύμβασης χωρίς κενό λειτουργίας.

• Θεσμική αναβάθμιση του πλαισίου λειτουργίας, πάγια, σταθερή κι αποκλειστική χρηματοδότηση από τον κρατικό προϋπολογισμό και διασφάλιση της κοινοτικής φιλοσοφίας της πρόληψης.

• Διασφάλιση όλων των θέσεων εργασίας, νέες προσλήψεις για την κάλυψη των κενών και πλήρη εργασιακά δικαιώματα, όχι συμβάσεις έργου.

• Δημιουργία νέων Κέντρων Πρόληψης στις περιοχές όπου δεν υπάρχουν.

Και συμμετέχουμε:

• Στην πανελλαδική απεργία στις 26 Ιουνίου 2026 την οποία καλούν το Σωματείο Εργαζομένων στα Κέντρα Πρόληψης και ο  Σύλλογος  Εργαζομένων στον ΕΟΠΑΕ.

• Στη συγκέντρωση διαμαρτυρίας στην Αθήνα, την Παρασκευή 26 Ιουνίου 2026, στις 11.00πμ στον ΕΟΠΑΕ και στις 12.00μμ στο  Υπουργείο Υγείας, για τη δημόσια πρόληψη και θεραπεία, τη ζωή και την αξιοπρέπεια.

• Στην κοινή Συνέντευξη Τύπου στη Θεσσαλονίκη, στο Εργατικό Κέντρο Θεσσαλονίκης, στον 7^ο όροφο, στις 26 Ιουνίου 2026, στις 11πμ. Θα μιλήσουν εκπρόσωποι από το Σωματείο Εργαζομένων στα Κέντρα Πρόληψης, το Σύλλογο Εργαζομένων στον ΕΟΠΑΕ, το Δίκτυο Φορέων Πρόληψης της Εξάρτησης, το Εθνικό Συμβούλιο κατά των Ναρκωτικών.

Η 31^η Μαΐου έχει καθιερωθεί από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (Π.Ο.Υ.) ως Παγκόσμια Ημέρα Κατά Του Καπνίσματος, προκειμένου να αναδειχθεί η επικινδυνότητα που σχετίζεται με το κάπνισμα. Το 1987 τα μέλη του θέσπισαν αυτή την ημέρα με στόχο από τη μια να κινητοποιήσουν τους καπνιστές να κόψουν το κάπνισμα και από την άλλη να ευαισθητοποιήσουν την κοινή γνώμη για τις βλαβερές συνέπειες του καπνίσματος.

Τα ερευνητικά δεδομένα που έχουμε για την Ελλάδα, προκαλούν προβληματισμό, καθώς δείχνουν ότι υπάρχει αύξηση της χρήσης του ηλεκτρονικού τσιγάρου, μεταξύ των εφήβων, ανεξάρτητα με το εάν αυτοί καπνίζουν ή όχι παραδοσιακά τσιγάρα. Ειδικότερα σύμφωνα με τα κύρια ευρήματα της Πανελλήνιας έρευνας ESPAD για τη χρήση ουσιών, άλλων εξαρτητικών συμπεριφορών και την ψυχοκοινωνική υγεία των έφηβων-μαθητών που πραγματοποιήθηκε το 2024 σε μαθητές Λυκείου φαίνονται τα εξής:

• Ένας στους δυο (53,8%) 16χρονους (μαθητές/-τριες Α΄ Λυκείου) στην Ελλάδα έχει δοκιμάσει κάποιο καπνικό προϊόν.
• Σημαντική αύξηση υπάρχει και στη χρήση ηλεκτρονικού/vape και θερμαινόμενου τσιγάρου την τελευταία πενταετία.
• Τα κορίτσια βρίσκονται υψηλότερα στη χρήση ηλεκτρονικού/vape, ενώ τα αγόρια βρίσκονται υψηλότερα στο «βαρύ» καθημερινό κάπνισμα, στον ναργιλέ και στο snus.
• Οι τέσσερις στους πέντε θεωρούν «εύκολη» την πρόσβαση σε καπνικά προϊόντα, ενώ σχεδόν οι μισοί υποτιμούν τους κινδύνους από το κάπνισμα, κυρίως για τα νέα προϊόντα.
• Οι έφηβοι από οικογένειες χαμηλότερου (αναλογικά) οικονομικού επιπέδου καπνίζουν συχνότερα, νωρίτερα και πιο εντατικά.
• Τέλος, η Ελλάδα βρίσκεται πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο σχεδόν σε όλους τους δείκτες καπνίσματος και με αυξήσεις διαχρονικά, σε αντίθεση με την πτωτική τάση που καταγράφεται στις περισσότερες χώρες της έρευνας ESPAD (Πηγή: Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας).

Περισσότερα δεδομένα για το κάπνισμα στου εφήβους είναι διαθέσιμα στην Έκθεση αποτελεσμάτων και γενικότερα στην ιστοσελίδα του ΕΠΙΨΥ

Το Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ», που λειτουργεί σε συνεργασία με τον Εθνικό Οργανισμό Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων – Ε.Ο.Π.Α.Ε., κάθε χρόνο με αφορμή αυτήν την ημέρα σχεδιάζει κι υλοποιεί παρεμβάσεις είτε στην ευρύτερη κοινότητα είτε στη σχολική κοινότητα. Στόχος αυτών από τη μια είναι τα άτομα να κατανοήσουν την έννοια της εξάρτησης, τις αρνητικές συνέπειες του καπνίσματος και να εντοπίσουν υγιείς συνήθειες και συμπεριφορές που μπορούν να λειτουργήσουν προληπτικά και προστατευτικά απέναντι στην εξάρτηση. Από την άλλη είναι η κινητοποίηση των ανθρώπων να συμμετέχουν στις μακροχρόνιες παρεμβάσεις του Κέντρου Πρόληψης  που υλοποιούνται κάθε χρόνο σε γονείς, παιδιά και νέους, ενισχύοντας με αυτόν τον τρόπο τις προσωπικές και κοινωνικές τους δεξιότητες, που λειτουργούν προστατευτικά απέναντι στους κινδύνους των εξαρτησιογόνων ουσιών και των άλλων εξαρτητικών συμπεριφορών.

Η εμπειρία μας από αυτές τις παρεμβάσεις φανερώνει ότι η χρήση του ηλεκτρονικού τσιγάρου θεωρείται εσφαλμένα ακίνδυνη και πιθανόν αυτό να συνδέεται και με την αυξητική τάση της χρήσης ηλεκτρονικού τσιγάρου, τόσο μεταξύ εφήβων όσο και ενηλίκων, που παρατηρείται και στο νομό μας τα τελευταία δύο χρόνια. Αυτή η διαπίστωση αποτυπώνεται και στα αιτήματα που δεχόμαστε, τόσο από τη σχολική κοινότητα όσο και από γονείς/κηδεμόνες για συμβουλευτική. Τα συμπεράσματα αυτά είναι πολύ χρήσιμα και χρειάζεται να τα αξιοποιήσουμε ώστε να προσαρμόσουμε κατάλληλα τις μελλοντικές αντίστοιχες παρεμβάσεις μας, καθώς θεωρούμε επιτακτική ανάγκη να ενισχυθεί η κουλτούρα της πρόληψης ακόμη περισσότερο και να δοθεί χρόνος και χώρος στα σχολεία να υλοποιούνται μακροχρόνιες σχετικές παρεμβάσεις.

Επιπρόσθετα, τα ερευνητικά δεδομένα μας υποδεικνύουν ότι για να υπάρξει μείωση του καπνίσματος δεν αρκούν μόνο αυστηρότερα κατασταλτικά μέτρα (νόμοι, έλεγχοι, φορολογία, διαφήμιση), αλλά χρειάζεται αυτά να συνοδεύονται και από παρεμβάσεις που στοχεύουν στην ενίσχυση των προστατευτικών ψυχοκοινωνικών παραγόντων. Παρεμβάσεις που δεν θα περιορίζονται σε μια μέρα και δεν θα έχουν «πυροσβεστικό» χαρακτήρα αλλά θα είναι διαρκείς, μακροχρόνιες και συστηματικές και θα στοχεύουν στην υιοθέτηση υγιούς στάσης ζωής, υπεύθυνη λήψη αποφάσεων, καλλιέργεια κριτικής σκέψης και ενίσχυση των δεξιοτήτων αντίστασης σε πιέσεις.

Εξάλλου, τα Κέντρα Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας εδώ και τρείς δεκαετίες πανελλαδικά επιτελούν αυτό το ρόλο και αποτελούν για τις τοπικές κοινωνίες τον καταλυτικό παράγοντα για μια υγιή και με νόημα ζωή. Μπορούν να επιτελέσουν αλλαγή στην νοοτροπία και να μετουσιώσουν την απαγόρευση σε συνειδητή επιλογή υγείας. Όμως για να μπορέσει αυτό να συμβεί χρειάζεται να υπάρξουν συγκεκριμένες και απαραίτητες προϋποθέσεις. Αυτές είναι η περαιτέρω ενίσχυση και η θεσμική αξιοποίηση των Κέντρων Πρόληψης, ένα αντίστοιχο ισχυρό θεσμικό πλαίσιο που θα περιλαμβάνει μια νέα Προγραμματική Σύμβαση, εξασφαλίζοντας το μέλλον και την συνέχισή τους πέραν του 2027 και μια νομοθετική ενίσχυση που θα αναγνωρίζει τον ρόλο τους ως τον επίσημο βραχίονα της Πολιτείας για την ψυχοκοινωνική θωράκιση των ατόμων κι ιδιαίτερα των εφήβων απέναντι στο κάπνισμα, αλλά και στις υπόλοιπες εξαρτήσεις.