Η 31η Μαΐου έχει καθιερωθεί από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (Π.Ο.Υ.) ως Παγκόσμια Ημέρα Κατά Του Καπνίσματος, προκειμένου να αναδειχθεί η επικινδυνότητα που σχετίζεται με το κάπνισμα. Το 1987 τα μέλη του θέσπισαν αυτή την ημέρα με στόχο από τη μια να κινητοποιήσουν τους καπνιστές να κόψουν το κάπνισμα και από την άλλη να ευαισθητοποιήσουν την κοινή γνώμη για τις βλαβερές συνέπειες του καπνίσματος.
Τα ερευνητικά δεδομένα που έχουμε για την Ελλάδα, προκαλούν προβληματισμό, καθώς δείχνουν ότι υπάρχει αύξηση της χρήσης του ηλεκτρονικού τσιγάρου, μεταξύ των εφήβων, ανεξάρτητα με το εάν αυτοί καπνίζουν ή όχι παραδοσιακά τσιγάρα. Ειδικότερα σύμφωνα με τα κύρια ευρήματα της Πανελλήνιας έρευνας ESPAD για τη χρήση ουσιών, άλλων εξαρτητικών συμπεριφορών και την ψυχοκοινωνική υγεία των έφηβων-μαθητών που πραγματοποιήθηκε το 2024 σε μαθητές Λυκείου φαίνονται τα εξής:
- Ένας στους δυο (53,8%) 16χρονους (μαθητές/-τριες Α΄ Λυκείου) στην Ελλάδα έχει δοκιμάσει κάποιο καπνικό προϊόν.
- Σημαντική αύξηση υπάρχει και στη χρήση ηλεκτρονικού/vape και θερμαινόμενου τσιγάρου την τελευταία πενταετία.
- Τα κορίτσια βρίσκονται υψηλότερα στη χρήση ηλεκτρονικού/vape, ενώ τα αγόρια βρίσκονται υψηλότερα στο «βαρύ» καθημερινό κάπνισμα, στον ναργιλέ και στο snus.
- Οι τέσσερις στους πέντε θεωρούν «εύκολη» την πρόσβαση σε καπνικά προϊόντα, ενώ σχεδόν οι μισοί υποτιμούν τους κινδύνους από το κάπνισμα, κυρίως για τα νέα προϊόντα.
- Οι έφηβοι από οικογένειες χαμηλότερου (αναλογικά) οικονομικού επιπέδου καπνίζουν συχνότερα, νωρίτερα και πιο εντατικά.
- Τέλος, η Ελλάδα βρίσκεται πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο σχεδόν σε όλους τους δείκτες καπνίσματος και με αυξήσεις διαχρονικά, σε αντίθεση με την πτωτική τάση που καταγράφεται στις περισσότερες χώρες της έρευνας ESPAD (Πηγή: Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας).
Περισσότερα δεδομένα για το κάπνισμα στου εφήβους είναι διαθέσιμα στην Έκθεση αποτελεσμάτων και γενικότερα στην ιστοσελίδα του ΕΠΙΨΥ
Το Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ», που λειτουργεί σε συνεργασία με τον Εθνικό Οργανισμό Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων – Ε.Ο.Π.Α.Ε., κάθε χρόνο με αφορμή αυτήν την ημέρα σχεδιάζει κι υλοποιεί παρεμβάσεις είτε στην ευρύτερη κοινότητα είτε στη σχολική κοινότητα. Στόχος αυτών από τη μια είναι τα άτομα να κατανοήσουν την έννοια της εξάρτησης, τις αρνητικές συνέπειες του καπνίσματος και να εντοπίσουν υγιείς συνήθειες και συμπεριφορές που μπορούν να λειτουργήσουν προληπτικά και προστατευτικά απέναντι στην εξάρτηση. Από την άλλη είναι η κινητοποίηση των ανθρώπων να συμμετέχουν στις μακροχρόνιες παρεμβάσεις του Κέντρου Πρόληψης που υλοποιούνται κάθε χρόνο σε γονείς, παιδιά και νέους, ενισχύοντας με αυτόν τον τρόπο τις προσωπικές και κοινωνικές τους δεξιότητες, που λειτουργούν προστατευτικά απέναντι στους κινδύνους των εξαρτησιογόνων ουσιών και των άλλων εξαρτητικών συμπεριφορών.
Η εμπειρία μας από αυτές τις παρεμβάσεις φανερώνει ότι η χρήση του ηλεκτρονικού τσιγάρου θεωρείται εσφαλμένα ακίνδυνη και πιθανόν αυτό να συνδέεται και με την αυξητική τάση της χρήσης ηλεκτρονικού τσιγάρου, τόσο μεταξύ εφήβων όσο και ενηλίκων, που παρατηρείται και στο νομό μας τα τελευταία δύο χρόνια. Αυτή η διαπίστωση αποτυπώνεται και στα αιτήματα που δεχόμαστε, τόσο από τη σχολική κοινότητα όσο και από γονείς/κηδεμόνες για συμβουλευτική. Τα συμπεράσματα αυτά είναι πολύ χρήσιμα και χρειάζεται να τα αξιοποιήσουμε ώστε να προσαρμόσουμε κατάλληλα τις μελλοντικές αντίστοιχες παρεμβάσεις μας, καθώς θεωρούμε επιτακτική ανάγκη να ενισχυθεί η κουλτούρα της πρόληψης ακόμη περισσότερο και να δοθεί χρόνος και χώρος στα σχολεία να υλοποιούνται μακροχρόνιες σχετικές παρεμβάσεις.
Επιπρόσθετα, τα ερευνητικά δεδομένα μας υποδεικνύουν ότι για να υπάρξει μείωση του καπνίσματος δεν αρκούν μόνο αυστηρότερα κατασταλτικά μέτρα (νόμοι, έλεγχοι, φορολογία, διαφήμιση), αλλά χρειάζεται αυτά να συνοδεύονται και από παρεμβάσεις που στοχεύουν στην ενίσχυση των προστατευτικών ψυχοκοινωνικών παραγόντων. Παρεμβάσεις που δεν θα περιορίζονται σε μια μέρα και δεν θα έχουν «πυροσβεστικό» χαρακτήρα αλλά θα είναι διαρκείς, μακροχρόνιες και συστηματικές και θα στοχεύουν στην υιοθέτηση υγιούς στάσης ζωής, υπεύθυνη λήψη αποφάσεων, καλλιέργεια κριτικής σκέψης και ενίσχυση των δεξιοτήτων αντίστασης σε πιέσεις.
Εξάλλου, τα Κέντρα Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας εδώ και τρείς δεκαετίες πανελλαδικά επιτελούν αυτό το ρόλο και αποτελούν για τις τοπικές κοινωνίες τον καταλυτικό παράγοντα για μια υγιή και με νόημα ζωή. Μπορούν να επιτελέσουν αλλαγή στην νοοτροπία και να μετουσιώσουν την απαγόρευση σε συνειδητή επιλογή υγείας. Όμως για να μπορέσει αυτό να συμβεί χρειάζεται να υπάρξουν συγκεκριμένες και απαραίτητες προϋποθέσεις. Αυτές είναι η περαιτέρω ενίσχυση και η θεσμική αξιοποίηση των Κέντρων Πρόληψης, ένα αντίστοιχο ισχυρό θεσμικό πλαίσιο που θα περιλαμβάνει μια νέα Προγραμματική Σύμβαση, εξασφαλίζοντας το μέλλον και την συνέχισή τους πέραν του 2027 και μια νομοθετική ενίσχυση που θα αναγνωρίζει τον ρόλο τους ως τον επίσημο βραχίονα της Πολιτείας για την ψυχοκοινωνική θωράκιση των ατόμων κι ιδιαίτερα των εφήβων απέναντι στο κάπνισμα, αλλά και στις υπόλοιπες εξαρτήσεις.
